{"id":320,"date":"2018-11-24T20:38:27","date_gmt":"2018-11-24T19:38:27","guid":{"rendered":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/?p=320"},"modified":"2018-11-24T20:38:27","modified_gmt":"2018-11-24T19:38:27","slug":"bt-knnym-dom-punicki","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/bt-knnym-dom-punicki\/","title":{"rendered":"BT KN\u2019NYM – dom punicki"},"content":{"rendered":"

Najwa\u017cniejszym budynkiem dla ka\u017cdej cywilizacji, kultury czy w ko\u0144cu rodziny jest niew\u0105tpliwie dom. Niezale\u017cnie od tego, czy b\u0119dzie to \u015bnie\u017cne schronienie w rejonach podbiegunowych, czy namioty na afryka\u0144skich pustyniach, dom zawsze pe\u0142ni te sam\u0105 funkcj\u0119 dla u\u017cytkownik\u00f3w, a naukowcom pozwala na poznanie cho\u0107 w niewielkim stopniu \u017cycia codziennego lud\u00f3w z\u00a0przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Fenicjanie czy ich kuzyni z zachodu \u2013 Punijczycy nie byli ludem tak konserwatywnym kulturowo jak nam si\u0119 wydaje. Niezale\u017cnie od tego, gdzie znale\u017ali si\u0119 kolonizatorzy, kolonizowani nie byli odsuwani od nowo powsta\u0142ych osad. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce kolonizacja antyczna w niczym nie przypomina zachodnioeuropejskiego podboju \u015bwiata w czasach nowo\u017cytnych. Kolonie greckie czy fenickie nie by\u0142y kontrolowane przez \u201emetropoli\u0119 (m\u00f3wi\u0105c o\u00a0Punijczykach warto wspomnie\u0107 zachowanie mieszka\u0144c\u00f3w Kadyksu podczas II wojny punickiej czy Uttyki podczas ostatniego obl\u0119\u017cenia Kartaginy). Opr\u00f3cz kontakt\u00f3w kolonia-metropolia r\u00f3wnie\u017c na p\u0142aszczy\u017anie kolonia-tubylcy wygl\u0105da\u0142o to inaczej, wr\u0119cz bardziej ludzko. Relacje mi\u0119dzy Fenicjanami a\u00a0Sykulami, Libijczykami, Berberami, Celtami, Tartezyjczykami, Nuragami i\u00a0Iberami opiera\u0142y si\u0119, je\u017celi tylko by\u0142o to mo\u017cliwe na wsp\u00f3\u0142pracy handlowej i\u00a0militarnej. Fenicka kultura o charakterze bliskowschodnim wp\u0142ywa\u0142a na ludy miejscowe jak i te na \u015bniadych przybysz\u00f3w zza morza.<\/p>\n

Wiedz\u0105c o tym, jasnym staje si\u0119, \u017ce fenickie miasta na Sycylii, Sardynii, w\u00a0Afryce czy Hiszpanii r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od siebie. Tak pod wzgl\u0119dem architektonicznym jak i \u201enarodowo\u015bciowym\u201d. Aby przej\u015b\u0107 do domostw Punijczyk\u00f3w, poznajmy najpierw architektur\u0119 mieszkaln\u0105 metropolii \u2013 Kaananu.<\/p>\n

Cedr \u2013 g\u0142\u00f3wny towar eksportowy Fenicjan ju\u017c od epoki br\u0105zu by\u0142 podstawowym materia\u0142em budowlanym. U\u017cywano go tak w wielkich miastach jak i\u00a0mniejszych wioskach czy pojedynczych plac\u00f3wkach handlowych. Opr\u00f3cz drewna jako budulca u\u017cywano cegie\u0142 mu\u0142owych oraz kamieni z jak najdogodniej po\u0142o\u017conych kamienio\u0142om\u00f3w. Centra miast tworzy\u0142y dwu-, a czasem i wielopi\u0119trowe domostwa (co opisuje Strabon odnosz\u0105c si\u0119 do Tyru). Na\u00a0ka\u017cdym pi\u0119trze ciasny i d\u0142ugi korytarz prowadzi\u0142 do pomieszcze\u0144 mieszkalnych znajduj\u0105cych si\u0119 wzd\u0142u\u017c jego d\u0142u\u017cszych \u015bcian. Takie domostwa podobnie, jak dzi\u015b w miastach arabskich nie posiada\u0142y okien od strony ulicy. Domy wiejskie, budowane poza murami miast by\u0142y parterowe i cz\u0119sto otoczone murem. Wej\u015bcie prowadzi\u0142o do korytarza, a z niego mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 si\u0119 do zazwyczaj ok. 10 pomieszcze\u0144 (cz\u0119\u015b\u0107 s\u0142u\u017cy\u0142a jako magazyny). Mur otaczaj\u0105cy budynek mia\u0142 chroni\u0107 przed wiatrem, nieoczekiwanym napadem, a tak\u017ce zapewnia\u0107 poczucie bezpiecze\u0144stwa i prywatno\u015bci.<\/p>\n

Oddalona o 4000 km od Lewantu Iberia ju\u017c na prze\u0142omie X i IX wieku p.n.e. zacz\u0119\u0142a stanowi\u0107 cel wypraw fenickich okr\u0119t\u00f3w. Nieliczni koloni\u015bci nigdy nie mieli mo\u017cliwo\u015bci podbicia miejscowych lud\u00f3w, wi\u0119c osadnictwo i handel surowcami odbywa\u0142y dzi\u0119ki traktatom zawieranym z celto-iberyjsk\u0105 arystokracj\u0105. Regularnie przekazywane wata\u017ckom dobra luksusowe dawa\u0142y Fenicjanom prawo do wykorzystywania np. kopalni srebra i p\u00f3l uprawnych. G\u0142\u00f3wne miasta z wielkimi portami powstawa\u0142y przy uj\u015bciach rzek. Ka\u017cde z nich zwi\u0105zane by\u0142o z mniejszymi osadami po\u0142o\u017conymi w g\u0142\u0119bi l\u0105du, pe\u0142ni\u0105cymi funkcje stra\u017cnic i plac\u00f3wek handlowych. Z czasem po\u0142udniowy p\u00f3\u0142wysep Iberyjski zosta\u0142 obj\u0119ty g\u0119st\u0105 sieci\u0105 punickich szlak\u00f3w handlowych. Jak wygl\u0105da\u0142y domy w fenickim Hiszfanim wiemy dzi\u0119ki pracom archeologicznym prowadzonym w Kadyksie (fenicki Gadir). Jedno lub dwupi\u0119trowe, czworok\u0105tne budynki stawiano na wapiennym fundamencie. Parter sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z kilku pomieszcze\u0144 rozmieszczonych wok\u00f3\u0142 najwi\u0119kszego z\u00a0nich umieszczonego w centrum obiektu. Strop \u201esalonu\u201d wspiera\u0142 si\u0119 na kolumnie wykonanej z ceg\u0142y. \u015aciany budowano z cegie\u0142 lub kamienia (opus africanum<\/em>). Pi\u0119tra nie zachowa\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie, lecz wydaje si\u0119 pewnym, \u017ce w\u00a0g\u0119sto zaludnionych portach funkcjonowa\u0142y pi\u0119trowe \u201ekamienice\u201d. Kontakt z\u00a0Fenicjanami odbi\u0142 si\u0119 wyra\u017anie na miejscowym budownictwie. Dotychczas owalne obiekty mieszkalne zacz\u0119\u0142y przybiera\u0107 form\u0119 kwadrat\u00f3w i prostok\u0105t\u00f3w, powoli odchodzono od organicznych materia\u0142\u00f3w budowlanych.<\/p>\n

\"\"

\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/sh.wikipedia.org\/wiki\/Kerkuane<\/p><\/div>\n

W miastach Sycylii doskonale wida\u0107 ich wielokulturowo\u015b\u0107. W form\u0119 t\u0142ocznego, gwarnego, bliskowschodniego miasta punickiego \u201ewci\u015bni\u0119te\u201d s\u0105 obiekty typowo greckie. W osadach mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 szersze i planowane ulice. G\u0142\u00f3wne place nie s\u0142u\u017cy\u0142y wy\u0142\u0105cznie celom handlowym. Cz\u0119sto umieszczano je w centrum osady a nie przy portach \u2013 jak to bywa\u0142o zazwyczaj w Iberii i Afryce. Wok\u00f3\u0142 agor znajdowa\u0142y si\u0119 obiekty u\u017cyteczno\u015bci publicznej. Mieszkania zwyk\u0142ych obywateli nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od wymienionych wcze\u015bniej, lecz standardem stawa\u0142y si\u0119 cysterny oraz systemy kanalizacyjne.<\/p>\n

\"\"

\u0179r\u00f3d\u0142o: http:\/\/www.academia.edu\/30793025\/The_Phoenician-Punic_House<\/p><\/div>\n

Kartagina jako najwa\u017cniejsze miasto punickie stanowi przyk\u0142ad najbardziej zaawansowanego budownictwa. Wygl\u0105d samego miasta to temat na kolejny artyku\u0142, dlatego skupi\u0119 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na domostwach. Przedmie\u015bcia miasta pe\u0142ne by\u0142y st\u0142oczonych, mizernych szop zamieszkiwanych przez najbiedniejsze warstwy spo\u0142eczne. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce zbudowane by\u0142y z surowc\u00f3w organicznych do dzi\u015b nie pozosta\u0142 po nich \u015blad. Megara \u2013 dzielnica pe\u0142na nekropolii, p\u00f3l uprawnych i ogrod\u00f3w zamieszkana by\u0142a przez najwy\u017csze warstwy spo\u0142eczne. Czworok\u0105tne domy ogradzano murami a przestrze\u0144 wype\u0142nia\u0142y drzewa i krzewy. Budynki wznoszono z piaskowca i cegie\u0142 z\u00a0zewn\u0105trz malowanych wapnem a wewn\u0105trz ok\u0142adanych stiukiem. Parter nie posiada\u0142 okien ze wzgl\u0119d\u00f3w obronnych. Na pi\u0119trze znajdowa\u0142y si\u0119 loggie dostarczaj\u0105ce do wn\u0119trz \u015bwie\u017ce powietrze tak potrzebne na gor\u0105cym wybrze\u017cu Tunezji. W \u015brodku budynku kopano sadzawki lub studnie pozwalaj\u0105ce na zbieranie wody deszczowej oraz umo\u017cliwiaj\u0105ce przep\u0142yw powietrza przez otw\u00f3r w dachu. Wok\u00f3\u0142 tego niewielkiego otwartego placu umieszczano pomieszczenia. Standardem by\u0142y wykonane z czerwonego cementu wanny, kanalizacja oraz terakotowe kuchnie. Pod\u0142ogi wyk\u0142adano czerwon\u0105 zapraw\u0105 (popularny p\u00f3\u017aniej w republika\u0144skim i cesarskim Rzymie bruk punicki) z powtykanymi bia\u0142ymi i czarnymi kamykami. Te nierzadko uk\u0142adano w popularny znak Tanit. Byrsa \u2013 centrum miasta zabudowane by\u0142o wysokimi, wielopi\u0119trowymi kamienicami oraz obiektami u\u017cyteczno\u015bci publicznej. Budynki przypomina\u0142y rzymskie insulae jednak nie by\u0142y otwarte na zewn\u0105trz. Zgodnie z lewanty\u0144sk\u0105 tradycj\u0105 mia\u0142y niewiele okien, jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em powietrza i \u015bwiat\u0142a by\u0142y niewielkie otwory okienne i pusty plac w \u015brodku czworok\u0105tnego obiektu. Ka\u017cd\u0105 \u201ekamienic\u0119\u201d zamieszkiwa\u0142o wiele rodzin w jak mo\u017cemy si\u0119 domy\u015bla\u0107 trudnych, niehigienicznych warunkach. Budynki tego typu systemem rur pod\u0142\u0105czone by\u0142y do cystern zbieraj\u0105cych wod\u0119 deszczow\u0105. Punijczycy wiele wysi\u0142ku wk\u0142adali w zbieranie oraz oszcz\u0119dzanie wody, poniewa\u017c tej w Kartaginie zawsze brakowa\u0142o. \u0179r\u00f3d\u0142o Tysi\u0105ca Amfor \u2013 jedyne dostarczaj\u0105ce wod\u0119 s\u0142odk\u0105 w okolicy nie wystarcza\u0142o do utrzymania 250 000 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

\"\"

\u0179r\u00f3d\u0142o: http:\/\/www.academia.edu\/30793025\/The_Phoenician-Punic_House<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Poza murami Kartaginy budowano obiekty przypominaj\u0105ce \u201epa\u0142ace\u201d Megary. By\u0142y to domy arystokracji, kt\u00f3ra z nich kontrolowa\u0142a ziemie uprawiane przez tubylczych Libijczyk\u00f3w. Obiekty by\u0142y otaczane murami, cz\u0119sto w ich rogach stawiano wie\u017ce. Wi\u0119ksze okna oraz balkony umieszczano tylko na wy\u017cszych pi\u0119trach, aby u\u0142atwi\u0107 obron\u0119 w razie jak\u017ce cz\u0119stych bunt\u00f3w ch\u0142opskich czy najazd\u00f3w dzikich Berber\u00f3w. Na posesji umieszczano specjalne obiekty s\u0142u\u017c\u0105ce do magazynowania p\u0142od\u00f3w rolnych.<\/p>\n

\"\"

\u0179r\u00f3d\u0142o: http:\/\/www.academia.edu\/30793025\/The_Phoenician-Punic_House<\/p><\/div>\n

Cywilizacja punicka przez ostatnie dwa wieki w \u015bwiecie naukowym traktowana by\u0142a jako przystanek na drodze Rzymu do pot\u0119gi. To b\u0142\u0119dne i krzywdz\u0105ce podej\u015bcie wypaczy\u0142o spos\u00f3b odbierania Kartaginy i Punijczyk\u00f3w przez wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi. Fenicjanie z zachodu stanowili niezwykle ciekawy, barwny i tajemniczy lud o czym jeszcze nie raz si\u0119, Pa\u0144stwo, przekonacie!<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bibliografia:<\/p>\n

A. de Lima, The phoenician-punic house<\/em>, [http:\/\/www.academia.edu\/30793025\/The_Phoenician-Punic_House ; dost\u0119p: 24.11.2018]<\/p>\n

K\u0119ciek, Dzieje<\/em> Kartagi\u0144czyk\u00f3w \u2013 historia nie zawsze ortodoksyjna<\/em>, 2018<\/p>\n

Hours-Miedan, Kartagina<\/em>, 1998<\/p>\n

Nowaczyk, Kartagina 149-146 p.n.e<\/em>. 2008<\/p>\n

G. i C. Charles-Picard, \u017bycie codzienne w Kartaginie<\/em>, 1962<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Najwa\u017cniejszym budynkiem dla ka\u017cdej cywilizacji, kultury czy w ko\u0144cu rodziny jest niew\u0105tpliwie dom. Niezale\u017cnie od tego, czy b\u0119dzie to \u015bnie\u017cne schronienie w rejonach podbiegunowych, czy namioty na afryka\u0144skich pustyniach, dom zawsze pe\u0142ni te sam\u0105 funkcj\u0119 dla u\u017cytkownik\u00f3w, a naukowcom pozwala na poznanie cho\u0107 w niewielkim stopniu \u017cycia codziennego lud\u00f3w z\u00a0przesz\u0142o\u015bci. Fenicjanie czy ich kuzyni z zachodu \u2013 Punijczycy nie byli ludem tak konserwatywnym kulturowo jak nam si\u0119 wydaje. Niezale\u017cnie od tego, gdzie znale\u017ali si\u0119 kolonizatorzy, kolonizowani nie byli odsuwani od nowo powsta\u0142ych osad. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce kolonizacja antyczna w niczym nie przypomina zachodnioeuropejskiego podboju \u015bwiata w czasach nowo\u017cytnych. Kolonie greckie czy fenickie nie by\u0142y kontrolowane przez \u201emetropoli\u0119 (m\u00f3wi\u0105c o\u00a0Punijczykach warto wspomnie\u0107 zachowanie mieszka\u0144c\u00f3w Kadyksu podczas II wojny punickiej czy Uttyki podczas ostatniego obl\u0119\u017cenia Kartaginy). Opr\u00f3cz kontakt\u00f3w kolonia-metropolia r\u00f3wnie\u017c na p\u0142aszczy\u017anie kolonia-tubylcy wygl\u0105da\u0142o to inaczej, wr\u0119cz bardziej ludzko. Relacje mi\u0119dzy Fenicjanami a\u00a0Sykulami, Libijczykami, Berberami, Celtami, Tartezyjczykami, Nuragami i\u00a0Iberami opiera\u0142y si\u0119, je\u017celi tylko by\u0142o to mo\u017cliwe na wsp\u00f3\u0142pracy handlowej i\u00a0militarnej. Fenicka kultura o charakterze bliskowschodnim wp\u0142ywa\u0142a na ludy miejscowe jak i te na \u015bniadych przybysz\u00f3w zza morza. …<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":322,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-320","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kartagina"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/320","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=320"}],"version-history":[{"count":6,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/320\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":334,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/320\/revisions\/334"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/media\/322"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=320"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=320"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=320"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}