<\/p>\n
Pod poj\u0119ciem kultu rozumie\u0107 nale\u017cy cze\u015b\u0107 religijn\u0105 oddawan\u0105 b\u00f3stwu. Je\u015bli natomiast b\u0119dziemy rozwa\u017ca\u0107 kult cesarzy w czasach staro\u017cytnego Rzymu, musimy skupi\u0107 si\u0119 na objawach zachowa\u0144 wobec w\u0142adc\u00f3w i ich rodzin; zachowa\u0144, kt\u00f3re wykraczaj\u0105 poza formy traktowania \u015bwieckiego w\u0142adcy przez poddanych. W czasach cesarstwa rzymskiego po\u0142\u0105czono lojalno\u015b\u0107 okazywan\u0105 w\u0142adcy z pierwiastkiem religijnym tworz\u0105c specyficzny spos\u00f3b traktowania sprawuj\u0105cego w\u0142adz\u0119, jako istot\u0119 po\u015bredni\u0105 mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a jednym z wielu bog\u00f3w. Przejawy takiego kultu ukszta\u0142towa\u0142y si\u0119 na bazie wcze\u015bniejszych wierze\u0144 i obyczaj\u00f3w.<\/p>\n
Jednym z nich by\u0142a wiara w bosk\u0105 charyzm\u0119 \u2013 wrodzony lub nabyty pierwiastek boski. Jego posiadacz mia\u0142 przewy\u017csza\u0107 zwyk\u0142ych ludzi; by\u0142 jakby herosem pomi\u0119dzy \u015bwiatem bog\u00f3w i \u015bmiertelnik\u00f3w. Uwa\u017cano, \u017ce wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 cnotami, bezpo\u015brednio kontaktuje si\u0119 z bogami, ma te\u017c niekwestionowane prawo do w\u0142adzy nad innymi. Niekt\u00f3rzy Rzymianie szukali \u201edowod\u00f3w\u201d na posiadanie boskiej charyzmy wywodz\u0105c sw\u00f3j rodow\u00f3d od bog\u00f3w. I tak, Juliusz Cezar g\u0142osi\u0142 swoje pochodzenie od Eneasza i Wenus, co mia\u0142o mu zapewni\u0107 opiek\u0119 bogini tak jemu, jak i ca\u0142emu pa\u0144stwu rzymskiemu. Cezar Sykstus Pompejusz, syn Pompejusza Wielkiego, uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za syna Neptuna i ku czci boskiego ojca aran\u017cowa\u0142 r\u00f3\u017cne obrz\u0119dy. Z kolei Marek Antoniusz powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na pokrewie\u0144stwo z Dionizosem.<\/p>\n
Nie bez wp\u0142ywu na kszta\u0142towanie si\u0119 kultu w\u0142adc\u00f3w by\u0142a te\u017c zapewnie znajomo\u015b\u0107 kultur kraj\u00f3w podbitych \u2013 w tym np. Egiptu, gdzie przez wieki kolejnych faraon\u00f3w uznawano jako \u017cyj\u0105cych bog\u00f3w. Istotne okaza\u0142y si\u0119 te\u017c poczynania Juliusza Cezara \u2013 nie tylko stworzy\u0142 podwaliny rzymskiego ustroju cesarskiego, ale te\u017c zwi\u0105zanego z pozycj\u0105 w\u0142adcy kultu.<\/p>\n
Z tytu\u0142em dyktatora po\u0142\u0105czy\u0142 pozycj\u0119 najwy\u017cszego kap\u0142ana (pontifex maximus).<\/em> Mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce docenia\u0142 rol\u0119 religii, jako istotnego narz\u0119dzia propagandy i oddzia\u0142ywania na r\u00f3\u017cne kr\u0119gi spo\u0142ecze\u0144stwa. Z tego wzgl\u0119du patronowa\u0142 kultowi Wenus, jako rodzicielki i opiekunki rodu, ale inicjowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c formy traktowania swojej osoby zarezerwowane wcze\u015bniej dla b\u00f3stw: u\u017cywanie z\u0142otego krzes\u0142a, wozu procesyjnego, nazwanie jednego z miesi\u0119cy jego imieniem. Mianowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Marka Antoniusza kap\u0142anem boskiego Juliusza (flamen divi Julii<\/em>). By\u0142o to wyra\u017anie propagandowe wskazanie na to, i\u017c imperator jest wybra\u0144cem bog\u00f3w. Dzi\u0119ki takim posuni\u0119ciom do\u015b\u0107 \u0142atwo przyj\u0105\u0142 si\u0119 po\u015bmiertny kult dyktatora. Na miejscu spalenia jego zw\u0142ok mieszka\u0144cowi Rzymu oddawali Juliuszowi cze\u015b\u0107 jak bogowi, a ukazanie si\u0119 w lipcu 44 r. p.n.e. komety, uznano za dow\u00f3d przyj\u0119cia duszy Cezara do nieba. Oficjalny kult boskiego Juliusza, jako boga pa\u0144stwowego ustanowili triumwirowie w 42 r. p.n.e., postanawiaj\u0105c o budowie \u015bwi\u0105ty\u0144 i czyni\u0105c kap\u0142anem Marka Antoniusza.<\/p>\n Post\u0119powanie Juliusza Cezara pokaza\u0142o, i\u017c pozycj\u0119 w\u0142adcy podkre\u015bla oddawanie mu honor\u00f3w ludzkich i boskich. Chocia\u017c nast\u0119pca dyktatora Oktawian August mia\u0142 pe\u0142n\u0105 w\u0142adz\u0119, to jednak zachowa\u0142 pozory republiki. Nie zaniedba\u0142 jednak stopniowego tworzenia mechanizm\u00f3w otaczania swojej osoby kultem. W 27 r. p.n.e. otrzyma\u0142 od senatu przydomek, Augustus \u2013 czyli \u201ewywy\u017cszony przez b\u00f3stwo\u201d. Od tej pory tytu\u0142owa\u0142 siebie Imperator Caesar Augustus Divi Filuis \u2013 Imperator Cezar August, syn Boskiego <\/em>(Juliusza). W 12 r. p.n.e. Oktawian August przyj\u0105\u0142 funkcje najwy\u017cszego kap\u0142ana, co religijnie sankcjonowa\u0142o jego w\u0142adz\u0119, a ju\u017c wcze\u015bniej by\u0142 cz\u0142onkiem wszystkich g\u0142\u00f3wnych kolegi\u00f3w kap\u0142a\u0144skich.<\/p>\n Dbaj\u0105c o dobudow\u0119 starych albo wznoszenie nowych \u015bwi\u0105ty\u0144 zwraca\u0142 uwag\u0119 na sanktuaria bog\u00f3w uznawanych za opiekun\u00f3w rodu julijskiego lub osoby samego Augusta. Zako\u0144czy\u0142 m.in. budow\u0119 \u015bwi\u0105ty\u0144 Wenus Rodzicielki, rozpocz\u0119t\u0105\u00a0 jeszcze przez Juliusza Cezara. W 2 r. p.n.e. na nowym Forum Augusta wzniesiono \u015bwi\u0105tyni\u0119 Marsa M\u015bciciela. Nale\u017cy przy tym doda\u0107, \u017ce przed rz\u0105dami Oktawiana Mars by\u0142 ma\u0142o popularnym b\u00f3stwem, cz\u0119\u015bciej czczono np. Herkulesa. Oktawian rozwin\u0105\u0142 tak\u017ce kult Apolla, kt\u00f3rego uwa\u017ca\u0142 za swego osobistego opiekuna.<\/p>\n Wspieranie kultu b\u00f3stw, kt\u00f3re w\u0142adca wi\u0105za\u0142 ze swoj\u0105 osob\u0105 albo ze swoim rodem umacnia\u0142o jednocze\u015bnie pozycje Oktawiana podobnie jak na\u0142o\u017cony na stowarzyszenia religijne obowi\u0105zek mod\u0142\u00f3w o pomy\u015blno\u015b\u0107 princepsa i jego rodziny. Bezpo\u015brednie formy boskiego czczenia osoby samego cesarza by\u0142y wprowadzane powoli i ostro\u017cnie, ale ze spor\u0105 konsekwencj\u0105. Wa\u017cny by\u0142 ka\u017cdy kolejny etap: od uznania \u201eboskiego\u201d pochodzenia Oktawiana i jego rodu poprzez przyj\u0119cie przydomka Augusta do propagowania kultu swojej osoby, bo stanowi\u0142y sprzeczno\u015b\u0107 z dotychczasow\u0105 tradycj\u0105. Nie mniej do 30 r. p.n.e. czczono geniusza Augusta, \u2013 czyli bosk\u0105 cz\u0105stk\u0119 w\u0142adcy \u2013 oraz Lary jego domu.<\/p>\n W 7 r. p.n.e. na skrzy\u017cowaniach ulic Rzymu umieszczono pr\u00f3cz dw\u00f3ch Lar\u00f3w opieku\u0144czych geniusza Augusta, co stanowi\u0142o form\u0119 kultu lokalnego, kt\u00f3rego dope\u0142nienie piastowa\u0142o o\u015bmioosobowe kolegium. Dano w ten spos\u00f3b przyk\u0142ad prowincjom, w kt\u00f3rych to rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bciwy kult cesarski \u2013 czczenie Augusta jako boga. O\u015brodki tego kultu \u2013 \u015bwi\u0105tynie \u2013 powsta\u0142y na wschodzie i na zachodzie imperium: w Pergamonie, Nikodemii, Galacji \u2013 potem w Galii i w Germanii. W sanktuariach sk\u0142adano ofiary w intencji princepsa oraz ofiary samemu Augustowi. O sukcesie polityki religijnej Augusta \u015bwiadczy\u0142o po pierwsze jego apoteoza po \u015bmierci, a po drugie utrwalenie wypracowanych przez princepsa form kult\u00f3w w praktyce stosowanej przez jego nast\u0119pc\u00f3w.<\/p>\n Ju\u017c po pogrzebie Oktawiana Augusta senator Numeriusz Attykus uroczy\u015bcie przysi\u0105g\u0142, \u017ce widzia\u0142 wznosz\u0105cego si\u0119 os\u0142a, co dowodzi \u201ewniebowst\u0105pienia\u201d zmar\u0142ego. Przysi\u0119ga senatorska sta\u0142a si\u0119 warunkiem uznania za boga. Jeszcze w tym samym, 14r. p.n.e., senat uzna\u0142 Augusta za boga, wdow\u0119 Liwi\u0119 Dryzull\u0119 ustanowi\u0142 kap\u0142ank\u0105, a z 21 senator\u00f3w powo\u0142a\u0142a stowarzyszenie, kt\u00f3re mia\u0142o nadzorowa\u0107 kult nowego b\u00f3stwa. Ustanowiono te\u017c igrzyska na jego cze\u015b\u0107.<\/p>\n Warto zaznaczy\u0107, \u017ce stosowanie kultu w\u0142adcy mia\u0142o praktyczne cele, tworzono w ten spos\u00f3b \u201ereligi\u0119 lojalno\u015bci\u201d, kt\u00f3ra spaja\u0142a imperium wok\u00f3\u0142 osoby w\u0142adcy. By\u0142o to istotne w sytuacji, gdy w sk\u0142ad pa\u0144stwa wchodzi\u0142y rozleg\u0142e obszary zamieszka\u0142e przez r\u00f3\u017cne narody i plemiona reprezentuj\u0105cy rozmaite obyczaje i wierzenia. Z kolei po\u015bmiertna deifikacja w jaki\u015b spos\u00f3b wi\u0105za\u0142a si\u0119 z ocen\u0105 samego w\u0142adcy. Oktawian zabiega\u0142 o akceptacj\u0119 ze strony elit okazuj\u0105c szacunek senatowi. Jego nast\u0119pca pasierb i adoptowany syn Tyberiusz w 14 r. p.n.e. zaj\u0105\u0142 miejsce znanego princepsa. Objawieniem skuteczno\u015bci by\u0142y odmowy przyj\u0119cia tytu\u0142u imperatora, ojca ojczyzny i unikanie zewn\u0119trznych form wywy\u017cszania. Pozosta\u0142 przy tytule Augusta. Z biegiem lat ujawni\u0142y si\u0119 jego okrucie\u0144stwo i podejrzliwo\u015b\u0107. Tyberiusz \u0142atwo poddawa\u0142 si\u0119 sugestiom, i\u017c istniej\u0105 spiski na jego \u017cycie, popada\u0142 cz\u0119sto w konflikty z senatem. Umar\u0142 znienawidzony, st\u0105d kolejnego w\u0142adc\u0119 Gajusza Cezara Germanika, zwanego Kaligul\u0105 przyj\u0119to w 37 r. n.e. z du\u017c\u0105 rado\u015bci\u0105. Na tym jednak panowaniu zawa\u017cy\u0142a najprawdopodobniej choroba psychiczna \u2013 Kaligula odszed\u0142 od modelu w\u0142adzy stworzonego przez Augusta, wymusza\u0142 okazywanie sobie czci boskiej. Nakaza\u0142 deifikacj\u0119 zmar\u0142ej siostry i kochanki \u2013 Druzylli. Rozp\u0119ta\u0142 post\u0119puj\u0105ce konfiskaty maj\u0105tk\u00f3w ludzi nies\u0142usznie oskar\u017canych i w otoczeniu w\u0142adcy nikt nie m\u00f3g\u0142 czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie. Zgin\u0105\u0142 zamordowany w 41 r. n.e. Nie mo\u017ce dziwi\u0107, \u017ce w odniesieniu w\u0142adc\u00f3w nie znalaz\u0142 si\u0119 nikt, kto zaproponowa\u0142by deifikacj\u0119.<\/p>\n W por\u00f3wnaniu do dw\u00f3ch poprzednik\u00f3w panowanie kolejnego cesarza Klaudiusza by\u0142o nowym etapem. W\u0142adca ponowi\u0142 zwyczaje stosowane za czas\u00f3w Oktawiana. Przeprowadzi\u0142 m.in. deifikacj\u0119 babki, Liwii. Odmian\u0105 by\u0142o natomiast to, co wymog\u0142a na nim ostatnia \u017cona Agryppina \u2013 cesarzowa po zawarciu ma\u0142\u017ce\u0144stwa nakaza\u0142a tytu\u0142owa\u0107 si\u0119 August\u0105 (jej poprzedniczkom taki tytu\u0142 nadawano dopiero po \u015bmierci) oraz wprowadzi\u0142a sw\u00f3j wizerunek obok cesarskiego na z\u0142ote i srebrne monety. Tak jak Oktawiana, Klaudiusza za \u017cycia czczono w prowincjach, nie w samym Rzymie. Wp\u0142yw Agryppiny na syna w pocz\u0105tkach jego panowania sprawi\u0142, \u017ce formy kultu obejmowa\u0142y po 54 roku r. zar\u00f3wno cesarza, jak i jego matk\u0119. Wizerunek obojga oraz imiona umieszczano na srebrnych i z\u0142otych monetach, przy czym Agryppin\u0119 na honorowym miejscu. W kolejnym roku wizerunek Nerona znalaz\u0142 si\u0119 na pierwszym na pierwszym miejscu, a po 55 r. Agryppiny znikn\u0105\u0142 z monet.<\/p>\n Zapowiadaj\u0105ce si\u0119 pomy\u015blne panowanie Nerona zamieni\u0142o kierunek po kilku latach, gdy cesarz wyszed\u0142 spod wp\u0142ywu matki i wcze\u015bniejszych doradc\u00f3w. Zacz\u0105\u0142 wymaga\u0107 tak\u017ce innych form czci dla siebie. Nakaza\u0142 samob\u00f3jstwo senatorowi, kt\u00f3ry noc\u0105 na ulicach Rzymu wda\u0142 si\u0119 w b\u00f3jk\u0119 z cesarzem nie wiedz\u0105c, z kim ma styczno\u015b\u0107. Otoczenie dworskie dba\u0142o o dob\u00f3r publiczno\u015bci na wyst\u0119py Nerona, aby muzyk i deklamator mia\u0142 zapewniony aplauz. W 60 r. n.e. cesarz ustanowi\u0142 igrzyska na wz\u00f3r grecki nazwa\u0142 je neronia \u2013 odbywa\u0142y si\u0119 na koszt pa\u0144stwa w rocznic\u0119 obj\u0119cia w\u0142adzy. 66 r. n.e. Neron uda\u0142 si\u0119 na podr\u00f3\u017c do Grecji. Na jego cze\u015b\u0107 urz\u0105dzono igrzyska w r\u00f3\u017cnych miastach, daj\u0105c cesarzowi wygra\u0107 w zawodach, do kt\u00f3rych stawa\u0142 \u2013 w przedstawieniu teatralnym, zawodach muzycznych, wy\u015bcigach rydwan\u00f3w.<\/p>\n Czczenie cesarza Nerona, jako najlepszego artysty wynika\u0142o z upodoba\u0144 samego w\u0142adcy, kt\u00f3remu otoczenie stara\u0142o si\u0119 przypodoba\u0107. Za panowania Nerona wyst\u0105pi\u0142y obok tego pojawiaj\u0105ce si\u0119 wcze\u015bniej przejawy kultu \u2013 by\u0142y one r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadectwem stosunku cesarza do cz\u0142onk\u00f3w rodziny. Pierwsza \u017cona, nielubiana Oktawia, uhonorowana zosta\u0142a tylko wizerunkami na monetach bitych w Aleksandrii i miastach wschodu. Druga, Poppea, od zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa u\u017cywa\u0142a tytu\u0142u Augusty, a jej wizerunek obok m\u0119\u017cowskiego umieszczono na wszystkich monetach cesarskich, przedstawiaj\u0105c jako bogini\u0119 Konkordi\u0119. Nowo\u015bci\u0105 by\u0142o nadanie tytu\u0142u Augusty c\u00f3rce Nerona i Poppei, Klaudii, od razu po narodzinach. Dziecko te\u017c zosta\u0142o uhonorowane now\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0105 i zespo\u0142em kap\u0142an\u00f3w. Zmar\u0142o po czterech miesi\u0105cach, sta\u0142o si\u0119 deifikowane podobnie jak Poppea.<\/p>\n Samob\u00f3jstwo Nerona zako\u0144czy\u0142o okres panowania dynastii julijskiej, kt\u00f3rej przedstawiciele wprowadzili i utrwalili kult cesarski, jako czynnik umacniaj\u0105cy wi\u0119\u017a w\u0142adcy z poddanymi. Przejawem tego kultu by\u0142o uznanie boskiego pochodzenia rodu, budowanie \u015bwi\u0105ty\u0144 dla b\u00f3stw opieku\u0144czych, modlenie si\u0119 w intencji w\u0142adcy i jego rodziny, czczenie cesarza, jako boga na prowincjach oraz po\u015bmiertne deifikacje. Te ostatnie w du\u017cym, stopniu zale\u017ca\u0142y od stosunk\u00f3w w\u0142adcy z senatem \u2013 broni\u0105 senator\u00f3w by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 uznania zmar\u0142ego za boga (divis)<\/em> albo og\u0142oszenie pot\u0119pienia jego pami\u0119ci (damnatio memoriae). <\/em>Senatorzy korzystali z tego uprawnienia; z dynastii julijskiej za godnych deifikacji uznali Oktawiana i Klaudiusza. Kult tego pierwszego zosta\u0142 w znacznym stopniu umocniony dzi\u0119ki staraniom Tyberiusza, kt\u00f3ry popiera\u0142 budowanie \u015bwi\u0105ty\u0144 poprzednika na wschodzie oraz o\u0142tarzy Romy i Augusta na zachodzie imperium. Z kolei Klaudiusz zadba\u0142, aby kult Oktawiana zosta\u0142 po\u0142\u0105czony z kultem \u017cony poprzednika \u2013 Liwii. Po jego \u015bmierci w 42 r. kult boskiej Augusty wprowadzono do niekt\u00f3rych \u015bwi\u0105ty\u0144, np. w Luzytanii, w Hiszpanii czy na Palatynacie. Nale\u017cy zaznaczy\u0107, i\u017c czczenie cesarzy w prowincjach imperium, traktowane jako forma umocnienia wi\u0119zi z terenem podbitym, dla tych\u017ce podbitych sta\u0142o si\u0119 symbolem zniewolenia. \u015awi\u0105tynia Klaudiusza w kolonii w Calchester w Brytanii sta\u0142a si\u0119 w 61 r. n.e. pierwszym celem ataku zbuntowanej ludno\u015bci.<\/p>\n Kult cesarzy nabra\u0142 nieco innego znaczenia dla kolejnej dynastii \u2013 Flawiusz\u00f3w. Jej za\u0142o\u017cyciel, Wespazjan, nie wywodzi\u0142 si\u0119 z rodu senatorskiego, zosta\u0142 obwo\u0142any cesarzem przez armi\u0119 i zatwierdzony przez senat. Brakowa\u0142o mu atutu \u201eboskiego\u201d pochodzenia. Aby to zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107, przyj\u0105\u0142 imi\u0119 Cezara, tytu\u0142 imperatora. Du\u017co uwagi po\u015bwieci\u0142 upowszechnianiu pomy\u015blnych przepowiedni i znak\u00f3w wr\u00f3\u017cebnych kt\u00f3re dawa\u0142y podstawy do przekonania o boskiej akceptacji.<\/p>\n W tym przypadku kult cesarzy mia\u0142 umocni\u0107 pozycje nowego w\u0142adcy, a potem jego syn\u00f3w. Wespazjan stworzy\u0142 wiele prowincjonalnych \u015brodk\u00f3w kultu w\u0142adc\u00f3w np. w Galii i w Afryce. Wprowadzono tak\u017ce kult \u017cyj\u0105cego cesarza do niekt\u00f3rych starych sanktuari\u00f3w. Tym razem czczono samego w\u0142adc\u0119, bez dodania bogini Romy. Takie poczynania poskutkowa\u0142y sukcesem. Wespazjan bez trudu zosta\u0142 deifikowany, tego honoru odm\u00f3wiono natomiast Domicjanowi, kt\u00f3ry w przeciwie\u0144stwie od ojca i brata gardzi\u0142 senatem. Narazi\u0142 si\u0119 ka\u017c\u0105c tytu\u0142owa\u0107 siebie \u201ePanem naszym i bogiem\u201d. Senat w odwecie nakaza\u0142 po\u015bmiertne pot\u0119pienie pami\u0119ci Domicjana oraz usuni\u0119cie pami\u0119ci Domicjana oraz usuni\u0119cie jego imienia ze wszystkich napis\u00f3w w miejscach publicznych.<\/p>\n Na rz\u0105dy kolejnej dynastii, Antonin\u00f3w przypada umocnienie cesarskiego kultu i pe\u0142ne zwyci\u0119stwo religii lojalno\u015bci wobec cesarza. Znale\u017ali si\u0119 nawet pisarze, np. Pliniusz M\u0142odszy, kt\u00f3ry z u\u017cyciem filozoficznych i religijnych argument\u00f3w uzasadniali w\u0142adz\u0119 cesarza. G\u0142oszono, \u017ce patronem za\u0142o\u017cyciela dynastii, Trajana, jest Herkules, syn Zeusa; stwierdzono \u017ce cesarz \u2013 jak Herkules \u2013 walczy o polepszenie doli ludzi, o dobro spo\u0142eczne, sam w\u0142adca \u2013 podobnie jak poprzednicy \u2013 unika\u0142 jawnych form wywy\u017cszenia swojej osoby w Rzymie ale wyszed\u0142 w zasi\u0119g kultu cesarskiego w prowincjach naddunajskich: w Panonii, w Mezji, Dacji i Dalmacji.<\/p>\n Nast\u0119pca Trajana, Hadrian, kontynuowa\u0142 poczynania w zakresie rozszerzenia kultu cesarskiego. Rozszerzy\u0142 swoje starania nawet poza kr\u0105g rodzinny. Nie by\u0142o tajemnic\u0105 uczucie cesarza do ch\u0142opca z Bitynii, Antiousa. Ulubieniec zgin\u0105\u0142 w niejasnych okoliczno\u015bciach. Cesarz poleci\u0142 uzna\u0107 go za herosa, a w Arkadii wznie\u015b\u0107 \u015bwi\u0105tyni\u0119 i urz\u0105dzi\u0107 na jego cz\u0119\u015b\u0107 igrzyska. Kult Antinousa nie przyj\u0105\u0142 si\u0119 na d\u0142u\u017cej. Trwalsze okaza\u0142y si\u0119 starania Hadriana o rozwini\u0119cie kultu bogini Romy, interpretowanej odt\u0105d jako symbol wiecznego Rzymu. Cesarz stara\u0142 si\u0119 o deifikacj\u0119 cz\u0142onk\u00f3w swej rodziny, tak\u017ce kobiet. Deifikacj\u0119 samego Hadriana zaj\u0105\u0142 si\u0119 jego nast\u0119pca, Antoninus. Ustanowi\u0142 nowe stowarzyszenie, dbaj\u0105ce o czczenie poprzednika. Zawdzi\u0119cza\u0142 temu przydomek Pius<\/em> \u2013 pobo\u017cny. Tradycje kultu cesarskiego utrzyma\u0142 te\u017c kolejny w\u0142adca, Marek Aureliusz. Dopiero jego nast\u0119pca narazi\u0142 si\u0119 senatowi za wybitne okrucie\u0144stwo oraz identyfikowanie siebie z Herkulesem, co po\u015bmiertnie poskutkowa\u0142o pot\u0119pieniem jego pami\u0119ci.<\/p>\n W historii cesarstwa rzymskiego nast\u0105pi\u0142 od ko\u0144ca II poprzez III wiek okres kryzysu. W\u0142adz\u0119 piastowa\u0142o kilkudziesi\u0119ciu cesarzy: wi\u0119kszo\u015b\u0107 bardzo kr\u00f3tko. Wielu cesarzy zgin\u0119\u0142o gwa\u0142town\u0105 \u015bmierci\u0105. By\u0142y lata, w kt\u00f3rych wielu pretendent\u00f3w rywalizowa\u0142o o w\u0142adz\u0119. Trudno m\u00f3wi\u0107 w tej sytuacji o kulcie cesarzy, skoro pozycja samego w\u0142adcy bywa\u0142a do\u015b\u0107 s\u0142aba. Po 284 r. n.e., gdy cesarzem obwo\u0142ano Dioklecjana, mamy do czynienia z okresem p\u00f3\u017anego cesarstwa rzymskiego. Dioklecjan rz\u0105dzi\u0142 niesamodzielnie, zacz\u0105\u0142 kszta\u0142towa\u0107 nowy system w\u0142adzy sprawowanej przez czterech wsp\u00f3\u0142rz\u0105dc\u00f3w (tetrarchia), <\/em>ale sw\u00f3j status popra\u0142 przydomkiem najwy\u017cszego b\u00f3stwa rzymskiego Jovius<\/em> (nale\u017c\u0105cy do Jowisza), co mia\u0142o wprowadzi\u0107 boski autorytet. Mo\u017cna tu zaobserwowa\u0107 odej\u015bcie od wcze\u015bniejszego kultu \u2013 cesarz otrzyma\u0142 w\u0142adz\u0119 od bog\u00f3w, monarchia by\u0142a oparta na prawie boskim. W\u0142adca stanowi\u0142 obiekt kultu i adoracji poddanych, cho\u0107 sam nie by\u0142 bogiem, nie d\u0105\u017cy\u0142 do po\u015bmiertnego uto\u017csamiania si\u0119 z b\u00f3stwem, nie mia\u0142 \u015bwi\u0105tyni i przybytk\u00f3w kultu. Zaniechano te\u017c praktyki po\u015bmiertnej deifikacji cesarza. Nowa koncepcja, w kt\u00f3rej cesarz powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na wol\u0119 tradycyjnych rzymskich bog\u00f3w, by\u0142a dobrym przygotowaniem dla p\u00f3\u017aniejszych monarchii chrze\u015bcija\u0144skiej. Zdobywca w\u0142adzy absolutnej w cesarstwie, Konstantyn Wielki, by\u0142 najwy\u017cszym kap\u0142anem kult\u00f3w poga\u0144skich, ale stopniowo ewoluowa\u0142 ku chrze\u015bcija\u0144stwu. Rytualny chrzest przyj\u0105\u0142 przed \u015bmierci\u0105 w 337 r. n.e. i tym samym uzna\u0142 si\u0119 za wybra\u0144ca Boga chrze\u015bcija\u0144skiego. W 379 r. n.e. cesarz Gracjan zrezygnowa\u0142 ze stanowiska najwy\u017cszego kap\u0142ana, co oznacza\u0142o zerwanie cesarstwa z religi\u0105 rzymsk\u0105. Odt\u0105d chrze\u015bcija\u0144stwo z jego struktur\u0105 sta\u0142o si\u0119 oficjaln\u0105 podpor\u0105 w\u0142adcy.<\/p>\n W ten spos\u00f3b na przestrzeni wiek\u00f3w dosz\u0142o do przekszta\u0142cenia kultu cesarzy Rzymu w kult w\u0142adcy podparty autorytetem religii. Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce kult cesarzy obejmowa\u0142 uznawane Do posuni\u0119\u0107 nie akceptowanych nale\u017ca\u0142y natomiast uto\u017csamianie si\u0119 w\u0142adcy z b\u00f3stwem oraz czczenie w\u0142adcy jako boga na terenie Rzymu.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Bibliografia:<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pod poj\u0119ciem kultu rozumie\u0107 nale\u017cy cze\u015b\u0107 religijn\u0105 oddawan\u0105 b\u00f3stwu. Je\u015bli natomiast b\u0119dziemy rozwa\u017ca\u0107 kult cesarzy w czasach staro\u017cytnego Rzymu, musimy skupi\u0107 si\u0119 na objawach zachowa\u0144 wobec w\u0142adc\u00f3w i ich rodzin; zachowa\u0144, kt\u00f3re wykraczaj\u0105 poza formy traktowania \u015bwieckiego w\u0142adcy przez poddanych. W czasach cesarstwa rzymskiego po\u0142\u0105czono lojalno\u015b\u0107 okazywan\u0105 w\u0142adcy z pierwiastkiem religijnym tworz\u0105c specyficzny spos\u00f3b traktowania sprawuj\u0105cego w\u0142adz\u0119, jako istot\u0119 po\u015bredni\u0105 mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a jednym z wielu bog\u00f3w. Przejawy takiego kultu ukszta\u0142towa\u0142y si\u0119 na bazie wcze\u015bniejszych wierze\u0144 i obyczaj\u00f3w. Jednym z nich by\u0142a wiara w bosk\u0105 charyzm\u0119 \u2013 wrodzony lub nabyty pierwiastek boski. Jego posiadacz mia\u0142 przewy\u017csza\u0107 zwyk\u0142ych ludzi; by\u0142 jakby herosem pomi\u0119dzy \u015bwiatem bog\u00f3w i \u015bmiertelnik\u00f3w. Uwa\u017cano, \u017ce wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 cnotami, bezpo\u015brednio kontaktuje si\u0119 z bogami, ma te\u017c niekwestionowane prawo do w\u0142adzy nad innymi. Niekt\u00f3rzy Rzymianie szukali \u201edowod\u00f3w\u201d na posiadanie boskiej charyzmy wywodz\u0105c sw\u00f3j rodow\u00f3d od bog\u00f3w. I tak, Juliusz Cezar g\u0142osi\u0142 swoje pochodzenie od Eneasza i Wenus, co mia\u0142o mu zapewni\u0107 opiek\u0119 bogini tak jemu, jak i ca\u0142emu pa\u0144stwu rzymskiemu. Cezar Sykstus Pompejusz, syn Pompejusza Wielkiego, uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za syna Neptuna i ku …<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":339,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-336","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-religia"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/336","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=336"}],"version-history":[{"count":12,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/336\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":338,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/336\/revisions\/338"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/media\/339"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/hellasetroma.freha.pl\/fama\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nPo \u015bmierci w 54 r. n.e. przeprowadzono deifikacj\u0119 w\u0142adcy zaliczaj\u0105c go w poczet b\u00f3stw pa\u0144stwowych. Kap\u0142ank\u0105 zosta\u0142a Agryppina, kt\u00f3ra \u2013 zdaniem wielu historyk\u00f3w \u2013 doprowadzi\u0142a do otrucia m\u0119\u017ca, aby zapewni\u0107 sukcesj\u0119 synowi Neronowi Klaudiuszowi Cezarowi.<\/p>\n
\ni akceptowane przez spo\u0142ecze\u0144stwo przejawy w tym:<\/p>\n\n
\n